Saturday, January 27, 2024

Tumenye Mutagatifu Tito, Umwigishwa wa Mutagatifu Pawulo

Abatagatifu Tito na Timote

Tito yari Umugereki, akaba yaravukiye i Antiyokiya. Yavutse ku babyeyi b’abapagani. Aho amariye kumenyana na Mutagatifu Pawulo, yamutoye mu bafasha be; amugira rero intumwa ye ku bavandimwe, akabagira inama, agakiranura imanza zabo akurikije ubutumwa bwa Pawulo. Ni na we Pawulo yashinze gutangiza Kiliziya y’ahitwa Kreta, anayibera umuyobozi.

Pawulo yamwandikiye ibaruwa nziza, amugira inama amubwira ati: «Jya ushishikaza n’abasore ngo bashyire mu gaciro. Nawe ubwawe kandi jya ubabera urugero rwiza mu byo bakora byose: haba mu nyigisho ziboneye, haba se mu kwiyubaha, cyangwa mu magambo aboneye kandi adahinyuka; bityo umubisha azabure ikibi yatuvugaho, maze amware» (Tito 2, 6-8). Hanyuma akomerezaho amwigisha uburyo bwo gukomeza gushishikariza Ijambo ry’Imana agira ati: «N’abakecuru ni uko, na bo bagomba kwifata nk’uko bikwiriye abatagatijujwe: nibirinde amazimwe no gutwarwa n’akayoga, ahubwo bajye batoza abandi ingeso nziza; bityo bigishe abagore bakiri bato gukunda abagabo babo n’abana babo, banabatoze kwitonda, kwirinda ingeso mbi, kwita ku by’ingo zabo, kugwa neza, no kumvira abagabo babo, kugira ngo Ijambo ry’Imana bataritukisha» (Tito 2, 3-5). 

Uguhinduka kwe agukesha mutagatifu Pawulo. Ubutagatifu bwa Tito, ishyaka rye, ubuzima butangaje bwe bwatumye iyi ntumwa ntagatifu imwita umwana wayo, ibyo byose byatumye amwitabaza mu murimo we wa gitumwa bituma ndetse agera aho amwita umuvandimwe we; anamuhitamo nk’umuvugizi we imbere y’abagereki. Nta gitangaje rero kuba mu mabaruwa ye yamwandikiye haba huzuyemo amagambo y’urugwiro n’urukundo, kuko Tito yari umwigishwa we akunda cyane.

Tubona Tito kandi aherekeje Pawulo i Yeruzalemu mu nama ya mbere ya Kiliziya. Abayahudi bari baremeye Ivanjili ya Yezu Kristu babonye Tito, bashatse kumugenya ku ngufu, bityo Pawulo aboneraho kubabuza no kubaha isomo ry’uko batagomba gukorera imitwaro iremereye abanyamahanga bakiriye Ivanjili. Igihe amakimbirane n’impaka zivutse muri Kiliziya y’i Korinti, Pawulo Mutagatifu yohereje Tito, umwigishwa we w’indahemuka wari waramukurikiye i Efezi, kugira ngo azihoshe. Tito yakiriwe mu rugwiro n’icyubahiro, kandi akiranura neza izo mpaka. Amaze gutunganya byose neza, asanga Pawulo muri Masedoniya. Mu gihe cy’ imyaka itandatu, Tito yaherekeje Pawulo mu ngendo ze za gitumwa, yamamaza Ivanjili, akoresha imbaraga ze zose kugira ngo agarurire Yezu Kristu roho zayobye.

Igihe Pawulo avuye mu buroko mu mwaka wa 63, yagiye kwamamaza Inkuru nziza mu kirwa cya Kirete, maze ahasiga Tito ngo ahakomeze uwo murimo batangiye. Muri 64, Pawulo mutagatifu utari koroherwa no gukora umurimo wa gitumwa atari na Tito, yamwandikiye ibaruwa, anamuteguza ko hari intumwa agiye kumwoherereza zikamusimbura, agasanga Pawulo mu mujyi wa Nikopolisi. Twongera kumva Tito muri 65, yigisha Ivanjili mu bantu bo muri Dalmatiya. Nyuma y’urupfu rwa Pawulo, Tito yasubiye muri Kireta, ayoborana ubwitonzi n’ubuhanga iyo Kiliziya kandi yamamaza Ivanjili mu birwa bihegereye. Yasinziriye muri Nyagasani afite imyaka 94.

(Byakusanyijwe na Padiri Theophile TWAGIRAYEZU, umusaseridoti wa Diyosezi ya Byumba. Ku yandi makuru ku nyandiko yakusanyije ku mibereho y'abatagatifu bariza kuri tel: 0788757494/ 0782889963/ ubunyamabanga bwa SPES MEA).

Tumenye Mutagatifu Timote, Umwepiskopi Wahowe Imana (+97)

Izina Timote rituruka ku rurimi rw’ikigereki, rigasobanura ‘uwubaha Imana’. Timote yavukiye i Lisitiri mu ntara ya Likawoniya. Se yari umugereki na ho nyina witwaga Ewunise akaba umuyahudikazi. Nyirakuru wa Timote witwaga Loyisi ni we wakiriye ukwemera kwa gikirisitu bwa mbere muri uwo muryango ( 2 Tim. 1 :5). Nyuma yaho Timote na nyina bakurikira uwo mukecuru.

Timote yabaye umwigishwa w’indahinyuka wa Mutagatifu Pawulo. Bahuriye ubwa mbere i Lisitire iwabo wa Timote, aho Pawulo yamusanze aje kuhigisha. Nyuma Pawulo ahagarutse, yamushyize mu bafasha be yari atangiye gutora n’ubwo yabonaga akiri muto bwose. Kuva ubwo yaherekeje Pawulo mu ngendo ze zose, baba inshuti magara basangira akabisi n’agahiye. Aho amariye kuba umugabo, yamutumye henshi kumwunganira mu gukomeza ukwemera mu bakristu.

Yandikiye Abanyakorinti ibaruwa ababwira ati: «Mboherejeho Timote, umwana wanjye w’inkoramutima, kandi w’indahemuka, uzabibutsa inzira zanjye muri Kristu » (1 Kor 4,17). Na Timote ubwe, Pawulo yamwandikiye amabaruwa abiri, avuga imibereho y’umukristu nyawe. Yakomeje kumubera umufasha w’imena, amubera inkingi ikomeye mu mirimo ye yo kwamamaza Inkuru Nziza. Pawulo mutagatifu yamugize umwepisikopi wa Efezi, akaba yaragombaga  kwigisha ibyo yumvanye Pawulo byose ( 2 Tm 2,2). Aha ni na ho yaguye ahowe Imana.

Timote yakundaga kujyana kenshi na Pawulo, kandi Timote yagize uruhare rukomeye mu kwamamaza Inkuru Nziza cyane cyane i Korinti  (2 Kor. 1 :19). Igihe Pawulo yamenyaga ko hari ikibazo cyo kutumvikana hagati y’abakristu, yoherezaga Timote ngo ajye kugikemura (1 Kor 4 :17) kugira ngo bongere babane mu mahoro no mu bwumvikane. Pawulo yamutumye n’i Filipi ( Fil 2 : 19) ndetse n’i Tesalonika ( 1 Tes 3 :2). Timote yari umuntu ukwiye kwizerwa.

Igihe Pawulo afungwa bwa mbere yari kumwe na Timote ku buryo igihe afunzwe bwa kabiri yifuje kuba yaba kumwe na Timote, akifuza kongera kumubona (2 Tim 1 :2-4). Pawulo agira Timote inama zimufasha, (1 Tim. 5:23). Akarangiza amusaba ko yaza gufasha Pawulo bidatinze (2 Tim 4 :9).

Timote amaze kwakira Inkuru Nziza ya Yezu Kristu, yemeye gusiga byose nubwo yari akiri muto, maze yiyemeza gukurikira Pawulo kugira ngo amufashe kwamamaza Inkuru Nziza. Yemeye gusiga umuryango we, asiga ibyo yari atezeho ubukungu n’ibyubahiro by’iyi si maze yiyemeza kwitangira umurimo wo kwamamaza Ingoma y’Imana. Yemeye kwakira imvune z’ingendo, umunaniro w’ingendo, itotezwa ryakorerwaga abakristu, n’ibindi.

Nyuma y’urupfu rwa Pawulo, Timote wari waragizwe umwepisikopi wa Efezi yagize amahirwe yo kubana na Yohani, Intumwa ya Yezu Kristu aho i Efezi.

Umunsi umwe rero, abatuye umujyi wa Efezi bari bizihije umunsi mukuru w’ikigirwamana cyitwaga Diyane, Timote biramubabaza, aza muri icyo kivunge, atera hejuru, arabigisha, abereka uburyo ibyo bakora batura amaturo icyo kigirwamana ari ubusazi n’ubupfayongo, ko ahubwo bagombye guhinduka bakemera Inkuru Nziza ya Yezu Kristu. Ako kanya rero abantu benshi barakaye badashaka kumwumva baramuzenguruka, batangira kumutera amabuye. Babonye ameze nk’upfuye baramureka. Abigishwa be baramufata, bamujyana mu rusisiro rwari hafi aho, ariko apfira mu biganza byabo. Twizihiza mutagatifu TIMOTE ku itariki 26 Mutarama.

(Byakusanyijwe na Padiri Theophile TWAGIRAYEZU, umusaseridoti wa Diyosezi ya Byumba. Ku yandi makuru ku nyandiko yakusanyije ku mibereho y'abatagatifu bariza kuri tel: 0788757494/ 0782889963/ ubunyamabanga bwa SPES MEA).

Tuesday, January 9, 2024

Diyosezi ya Nyundo: Mu myaka 3, yungutse abapadiri 16

Diyosezi Gatolika ya Nyundo yungutse abasaseridoti bwo ku rwego rwa kabiri 16 mu gihe cy’imyaka itatu. Kuva mu 2020 kugeza mu 2022, abadiyakoni 16 bavuka mu ma Paruwasi ya diyosezi ya Nyundo nibo bahawe ubupadiri mu bihe bitandukanye. Abo bapadiri ni aba bakurikira:

A.   Abapadiri babiri babuhawe muri 2020

 

1. Padiri Jean Paul SEBAGARAGU wa Paruwasi ya Mukungu: mu mwaka w’ubutumwa 2023-2024, yatumwe kuba umunyamabanga wa Diyosezi (Chancelier), Umunyamabanga w’Umwepiskopi, akaba anshinzwe urubuga rwa diyosezi (site-web).

2.     Padiri Théogène SENYONI wa Paruwasi ya Nyange: mu mwaka w’ubutumwa 2023-2024, yatumwe kuba Padiri wungirije muri Paruwasi ya Muhororo, akanayobora Groupe scolaire Notre Dame d’Afrique de Muhororo.




B.    Abapadiri 8 babuhawe muri 2021

 

1. Padiri Gérard BAZIRUWIHA wa Paruwasi ya Rambura: mu mwaka w’ubutumwa 2023-2024, yatumwe kuba Padiri wungirije muri Paruwasi Katederali ya Nyundo

2. Padiri Emmanuel HABIMANA wa Paruwasi ya Muramba

3. Padiri Marcel MUSABYIMANA wa Paruwasi ya Nyundo: mu mwaka w’ubutumwa 2023-2024, yatumwe kuba Padiri wungirije ushinzwe umutungo (Vicaire économe) muri Paruwasi ya Rambo, akabifatanya no kwigisha mu Iseminari nto ya Nyundo (Professeur Visiteur).

4. Padiri Zacheus NIYONGOMBWA wa Paruwasi ya Kabaya: mu mwaka w’ubutumwa 2023-2024, yatumwe kuba Padiri wungirije ushinzwe umutungo (Vicaire économe) muri Paruwasi ya Kibingo

5.     Padiri Augustin NIZEYIMANA wa Paruwasi ya Rususa: mu mwaka w’ubutumwa 2023-2024, yatumwe kuba Padiri mukuru wa Paruwasi ya Mbugangari, akabifatanya no kwigisha mu Iseminari nto ya Nyundo (Professeur Visiteur).

6.  Padiri Martin TWAGIRAYEZU wa Paruwasi ya Murunda: mu mwaka w’ubutumwa 2023-2024, yatumwe kuba kuba Padiri wungirije ushinzwe umutungo (Vicaire économe) muri Paruwasi ya Rususa, akaba n’umuyobozi wa Centre d’Accueil Nyina wa Jambo Rususa (CANJA RUSUSA Ltd

7.Padiri Modeste NSENGIMANA wa Paruwasi ya Mukungu: mu mwaka w’ubutumwa 2023-2024, yatumwe kuba Padiri wungirije ushinzwe umutungo (Vicaire économe) muri Paruwasi ya Kavumu

8. Padiri Maurice TWAGIRAYEZU wa Paruwasi Stella Maris Gisenyi: mu mwaka w’ubutumwa 2023-2024, yatumwe kuba kuba Padiri wungirije ushinzwe umutungo (Vicaire économe) muri Paruwasi ya Gatovu

C.     Abapadiri 6 babuhawe muri 2022

 

1.  Padiri Placide NDAYISHIMIYE wa Paruwasi ya Nyundo: mu mwaka w’ubutumwa 2023-2024, yatumwe kuba Padiri wungirije ushinzwe umutungo (Vicaire économe) muri Paruwasi ya Kivumu, akabifatanya no kwigisha mu Iseminari nto ya Nyundo (Professeur Visiteur).

2. Padiri Gérard HABUMUGISHA wa Paruwasi ya Nyundo: mu mwaka w’ubutumwa 2023-2024, yatumwe kuba Padiri wungirije ushinzwe umutungo (Vicaire économe) muri Paruwasi ya Mbugangari, akabifatanya no kwigisha mu Iseminari nto ya Nyundo (Professeur Visiteur).

3.     Padiri Jean Bosco MUGIRANEZA wa Paruwasi Biruyi: mu mwaka w’ubutumwa 2023-2024, yatumwe kuba Padiri wungirije ushinzwe umutungo (Vicaire économe) muri Paruwasi ya Kora

4.     Padiri Dieudonné MUHOZA wa Paruwasi ya Nyundo: mu mwaka w’ubutumwa 2023-2024, yatumwe kuba Padiri wungirije ushinzwe umutungo (Vicaire économe) muri Paruwasi ya Rambura

5.     Padiri Théogène MUSONERA wa Paruwasi ya Nyange: mu mwaka w’ubutumwa 2023-2024, yatumwe kuba Ushinzwe imyitwarire muri College de Gisenyi Inyemeramihigo

6. Padiri Emmanuel NDAYISHIMIYE wa Paruwasi Murunda: mu mwaka w’ubutumwa 2023-2024, yatumwe kuba kuba Padiri wungirije ushinzwe umutungo (Vicaire économe) muri Paruwasi ya Muhororo.

Sunday, December 10, 2023

Inshamake ku buzima n’ubutumwa bya Padiri Vedaste Kayisabe

Mu myaka 16 ari umurezi mu Isemenari Nkuru ya Kabgayi, isaga 12 ayimaze ari umuyobozi wayo. Ni umuhanga muri Filozofiya, akaba umupadiri wa Diyosezi ya Kibungo.

Padiri Vedaste Kayisabe ni muntu ki ?

Padiri Vedaste Kayisabe yavukiye muri paruwasi ya Mukarange, diyosezi ya Kibungo, kuwa 11 Werurwe 1970. Asoje amashuri abanza, yakomereje mu Iseminari nto ya Zaza yaragijwe Mutagatifu Kizito, hanyuma amara imyaka ibiri yiga mu Iseminari Nkuru ya rutongo (1991-1992). Yigiye Filozofiya mu Iseminari Nkuru ya Kabgayi (1992-1994), naho Tewolojiya ayigira mu Iseminari Nkuru ya Nyakibanda (1994-1998). Yahawe ubupadiri kuwa 26 Nyakanga 1998, ku munsi umwe na Padiri Athanase Gatanazi, Padiri Gilbert Tumuabudu na Padiri Cyprien Dusabeyezu.

Inshamake y’ubutumwa yahawe

·     1998 - 1999 : Yabaye Padiri wungirije muri paruwasi ya Rukira

·  1999 - 2002 : Yabaye umuyobozi ushinzwe imyitwarire mu Iseminari Nto ya Zaza, hanyuma ayibera umuyobozi

·     2002 - 2004: Yagiye kwiga Filozofiya i Roma (the Pontifical Urban University)

·     Avuye i Roma, yabaye umurezi wigisha Filozofiya mu Iseminari Nkuru ya Kabgayi. Nyuma y’imyaka itatu yasubiye i Roma kwiga Filozofiya, ahavana impamyabumenyi ihanitse (doctorate in philosophy, the Pontifical Urban University).

·    2010 - 2011: Yabaye umuyobozi ushinzwe amasomo mu Iseminari Nkuru ya Kabgayi, anigisha isomo rya Filozofiya.

·   16 Werurwe 2012: Inama y’Abaminisitiri yateraniye muri Village Urugwiro, yamuhaye inshingano zo kuba umwe mu bagize Inteko nyarwanda y’umuco, hamwe na Mama Therese MUKABACONDO, wagizwe Visi Perezida ushinzwe Umuco.

·   2011 kugeza none, Padiri Vedaste Kayisabe ni umuyobozi wa Seminari Nkuru ya Kabgayi, inshingano yatorewe na Arikiyepiskopi Fernando Filoni, wari umuyobozi w’urwego rwa Kiliziya rushinzwe iyogezabutumwa (Prefect of the Congregation for the Evangelization of Peoples). 

Padiri Vedaste Kayisabe mu byishimo bya Yubile y’imyaka 25

Kuwa 30 Nyakanga 2023, muri Paruwasi ya Mukarange, Myr Jean Marie Vianney Twagirayezu, umushumba wa diyosezi ya Kibungo yatuye igitambo cy’Ukarisitiya, ubwo Padiri Vedatse Kayisabe, umuyobozi wa seminari Nkuru ya Kabgyi yizihizaga yubile y’imyaka 25 amaze ari umusaseridoti. Ni ibirori byitabiriwe n’abepiskopi bo mu yandi madiyosezi: Myr Anaclet Mwumvaneza, umushumba wa diyosezi ya Nyundo, Myr Servilien Nzakamwita, umushumba wa diyosezi ya Byumba uri mu kiruhuko na Myr Smaragde Mbonyintege umushumba wa diyosezi ya Kabgayi uri mu kiruhuko.

Mu ijambo ryo gushima, Padiri Vedaste Kayisabe, yashimiye abamufashishe gukunda ubukirisitu n'ubusaseridoti bikaba byaramugejeje ku muhamagaro wo kwiyegurira Imana. Nk’uko tubikesha Ikinyamakuru Inyarwanda, ati: "Ndabanza gushimira Imana ishobora byose. Imana yampaye ubuzima, ndayisingiza kandi ndayisaba imbabazi igihe naba naragize intege nke kandi yarandemanye urukundo n'ubumuntu. Imana irabizi ko nyikunda, kuri uyu munsi ndayisingiza kuko nta gihe yigeze intererana."

Mubo ashimira kandi harimo n’ababyeyi be, bo bamukundishije ubupadiri. Padiri Kayisabe ati "Ndashimira ababyeyi banjye nubwo batakiriho, barankunze, barandera, banyereka inzira igana Imana. Data yankundishije ubupadiri cyane kuko yavugaga abapadiri bahuye, akavuga ko abapadiri ari beza, akabarata, akabubaha cyane, bikantera nanjye kumva ko ari abantu b'Imana yatoye. Nanjye nkumva mfite inyota yo kuzaba umusaseridoti. Imana yaramfashije mbigeraho ndabiyishimira cyane. Mama nawe yankundishije isakaramentu rya Penetensiya. Ndashimira ababyeyi banjye bombi aho bari Imana ibiyereke Iteka."

Kuwa 7 Nyakanga 2023, muri Paruwasi ya Kibeho, Padiri Vedatse Kayisabe na bagenzi be bari muri yubile y’imyaka 25 batuye Nyina wa Jambo ubusaseridoti bwabo. Uwo muhango wabereye i Kibeho, aho bakoreye umwiherero w’iminsi itatu, bakawusoza baturira hamwe igitambo cy’Ukarisitiya muri Shapeli y’amabonekerwa ngo bature Nyina wa Jambo ubusaseridoti n’ubutumwa bwabo. Uwo mwiherero wabaye umwanya mwiza wo gusubiza amaso inyuma no gushimira Imana yabatoye ikabafasha mu butumwa.

Abo basaseridoti ni aba :

1.     Padiri Vedaste Kayisabe na Padiri Cyprien Dusabeyezu ba Diyosezi ya Kibungo

2.     Padiri Deo Birindabagabo wa Diyosezi ya Butare

3.     Padiri Regis Kabanda wa Diyosezi ya Butare

4.     Padiri Canisius Niyonsaba wa Arikidiyosezi ya Kigali

5.     Padiri Paul Gahutu wa Diyosezi ya Byumba

6.     Padiri Germain Hagenimana na Padiri Cyrille Uwizeye ba Diyosezi ya Kabgayi

Monday, November 27, 2023

Menya Dikasiteri, urwego rwa Kiliziya (Igice cya 1)

Ibendera rya Vatikani

Dikasiteri (dicastère, du grec “dikastèrion” bisobanuye ingoro y’ubutabera ‘cour de justice’) ni urwego Papa yifashisha mu buyobozi bwa Kiliziya. Ni rwo rumufasha gukoresha ububasha bwe uko bwakabaye (pouvoir ordinaire, suprême, plénier, immédiat et universel) muri Kiliziya Gatolika ya Roma. Dikasiteri twayigereranya na minisiteri, bigatandukanira ko mu nzego za Kiliziya, buri Dikasiteri igengwa mu buryo butaziguye na Papa, igakora mu izina rye, kandi yunze ubumwe na we.

Dushingiye ku nyandiko ya Papa Yohani Pawulo wa II yitwa Umushumba mwiza (Constitution apostolique Pastor Bonus), Kiliziya ifite amadikasiteri akurikira :

1.     Ubunyamabanga bwa Vatikani (la secrétairerie d’État)

2.      Ama « congrégations » 9 (Les neuf congrégations romaines)

3.     Inkiko eshatu za Kiliziya (les trois tribunaux du Saint-Siège)

4.     Inama za Papa 12 (les douze conseils pontificaux)

5.     Inzego zishinzwe ubukungu (les différents services administratifs chargés des affaires économiques)

Turebere hamwe inshamake ya Dikasiteri eshanu mu zibarizwa muzi Kiliziya Gatulika. 

I.            Dikasiteri ishinzwe Iyogezabutumwa (Dicastère pour l’Évangélisation)

Iyi dikasiteri ishinzwe iyogezabutumwa rigamije kumenyekanisha hose Kristu, Rumuri rw’amahanga bityo abamumenye bakamuhamya mu mvugo no mu ngiro. Iryo yogezabutumwa rigomba kandi gutuma umubiri mayobera (Corps mystique) wa Kristu ukomeza kwiyubaka. Dikasiteri ishinzwe Iyogezabutumwa yibanda ku ngingo z’ingenzi z’iyogezabutumwa ku isi, ku gushinga no guherekeza kiliziya nshya (nouvelles Églises particulières) muri Kiliziya Gatolika y’i Roma. Ububasha bwayo ntibugera kuri Kiliziya z’iburengerazuba (les Églises Orientales) kuko zo zifite indi Dikasiteri izishinzwe.

Iyi dikasiteri igizwe n’amashami abiri : ishami rishinzwe ingingo remezo z’iyogezabutumwa ku isi (Section pour les questions fondamentales de l’évangélisation dans le monde) n’irindi rishinzwe iyogezabutumwa ry’ikubitiro na kiliziya zihariye nshya (Section pour la première évangélisation et les nouvelles Eglises particulières) zivuka mu ifasi ifitemo ububasha.  N’ubwo umuyobozi (préfet) wa Dikasiteri mu buryo butaziguye ari papa, buri shami rifite umuyobozi (pro-préfet) uyobora mu izina rye, na we akagira abamwungiriza mu nshingano.

II.            Dikasiteri ishinzwe ibikorwa by’urukundo (Dicastère pour le Service de la Charité)

Iyi Dikasiteri ni igihamya cy’impuhwe Imana igirira Muntu. Yita ku gufasha abakene, abanyantege nke n’abatereranwe mu buryo bunyuranye. Ifite ububasha bwo kwakira no gushakisha inkunga, impano zitanzwe ku bushake kugira ngo hagobokwe abatagira epfo na ruguru. Ubutumwa bwayo ibusohoza ku isi hose, mu izina rya Papa.

III.            Dikasiteri ishinzwe ibijyanye no gushyira abakristu mu rwego rw’abatagatifu (Dicastère des Causes des Saints) 

Uru rwego rushinzwe gushyiraho amabwiriza agenderwaho mu gusaba ko umukristu ashyirwa mu rwego rw’abahire cyangwa se ko yandikwa mu batagatifu. Ni yo igena uburyo n’imihango bikurikizwa kandi igafatanya n’abashumba ba diyosezi, bo batangiza urugendo ruganisha ku iyandikwa mu batagatifu (l’instruction de la cause). Mu bindi ishinzwe harimo :

·        Kugenzura ko imyanzuro y’ibyavuye mu ibazwa ry’abakristu (les actes des causes déjà instruites) yabonetse hakurikijwe amabwiriza bityo ikabifataho umwanzuro kugira ngo bishyikirizwe Papa.

·        Gushyiraho uburyo bwemewe n’amategeko ya Kiliziya bukurikizwa mu kugenzura no kwemeza ukuri kw’ibyasigaye bitagatifu (reliques sacrées) ndetse no kwemeza ko bibikwa.

·        Kwemeza ko umutagatifu ahabwa izina ry’umwalimu wa Kilizya (docteur de l’Église) nyuma y’uko ibonye icyemezo (votum) cya dikasiteri ishinzwe amahame y’ukwemera gihamya ko uwo mutagatifu yabaye rukabuza mu mahame y’ukwemera.

 

IV.            Dikasiteri ishinzwe umuco n’uburezi (Dicastère pour la Culture et l'Éducation) 

Dikasiteri igizwe n’amashami abiri : ishami rishinzwe umuco ryibanda ku guteza imbere umuco, ubukangurambaga bw’ikenurabushyo ridaheza umurage ndagamuco n’ishami rishinzwe uburezi ryimakaza amahame remezo y’uburezi mu bigo by’amashuri bya Kiliziya, kuva ku bigo byakira inshuke, kugeza kuri za kaminuza.

Biri mu nshingano z’ishami rishinzwe umuco :

·        Guteza imbere imibanire y’i Vatikani n’urusobe rw’imico yo ku isi, rishyigikira byimazeyo umushyikirano nk’uburyo ntasimburwa mu bufatanye nyakuri, ubwuzuzanye n’ubukungahare bwa buri wese kugira ngo imico itandukanye irusheho kwakira Ivanjili n’ukwemera kwa gikristu, binafashe mu gutuma buri muntu yiyumva muri Kiliziya kuko aharanira, mu muco we, gushakisha ukuri n’icyiza gisumbye ibindi.

·        Gufasha abashumba ba za diyosezi kugira ngo babashe kubungabunga neza umurage w’amateka, nk’inyandiko zigaragaza ubuzima n’ikenurabushyo bya kiliziya, hamwe n’umurage ndangamuco na ndangabugeni mu ishyinguranyandiko, mu nzu ndangamurage, mu nsengero… kugira ngo byorohere ubikeneye kubibona.

·        Guharanira ko abashumba ba za diyosezi n’inama zibahuza baha agaciro kandi bakarinda imico gakondo mu murage wayo w’ubuhanga n’uw’ubuzima bwa roho (spiritualité), bakibuka ko ari ubukungu bw’ikiremwamuntu cyose.

Biri mu nshingano z’ishami rishinzwe burezi:

·        Gufasha abashumba za diyosezi, inzego nyobozi za kiliziya z’iburengerazuba n’inama z’abepiskopi gushyiraho amabwiriza ashingirwaho mu gushinga ibigo by’amashuri gatolika, aho ikenurabushyo ry’uburezi rigomba kwitabwaho nk’igice kigize iyogezabutumwa.

·        Gushyigikira ishyingwa n’iterambere ry’ibigo by’amashuri makuru bya kiliziya bihagije kandi bitanga ubumenyi butandukanye bwibanda ku kuri kwa gikristu kugira ngo umunyeshuri ategurirwe neza kuzasohoza inshingano neza, haba muri Kiliziya cyangwa muri sosiyete. Iyi dikasiteri ishinzwe kandi ibijyanye no kwemerwa na leta kwa dipolomi zitangwa n’ibyo bigo mu izina rya Vatikani (Saint-Siège).

·        Guteza imbere imyigishirize y’iyobokamana gatulika mu mashuri, Gufasha mu butwererane buhuza ibigo by’amashuri makuru bya Kiliziya n’amahuriro yabyo no Guha umwalimu icyemezo (nihil obstat), kugira ngo yemererwe kwigisha tewolojiya.

 

V.            Dikasiteri ishinzwe amahame y’ukwemera (Dicastère pour la Doctrine de la Foi)

Iyi Dikasiteri ifite umurimo w’ibanze wo gufasha Papa n’abepiskopi mu kwamamaza Ivanjili mu isi. Iteza imbere kandi ikanarinda ukuri kw’amahame gatolika ku kwemera no ku migenzo, ikabikora ivoma mu nganzo y’ukwemera, ari nako ihora ishakisha uko yayagura kugira haboneke ibisubizo by’ibibazo biba bigezweho. Kuwa 21 Nyakanga 1542, mu nyandiko « Licet ab initio », Papa Pawulo wa III yatangije komisiyo ishinzwe kwita ku bibazo by’ukwemera ; ubuyobe no kwitandukanya na Kiliziya (hérésie et schisme). Hagiye habaho amavugurura atandukanye kugeza ubwo iyi Dikasiteri ibayeho.

Dikasiteri ishinzwe amahame y’ukwemera igizwe n’amashami abiri, ndetse na komisiyo ebyiri : ishami rishinzwe amahame, n’irishinzwe imyitwarire, hakaba kandi komisiyo ya bibiliya n’iya tewolojiya (La Commission Biblique Pontificale et la Commission Théologique Internationale). Muri iyi Dikasiteri dusangamo kandi komisiyo ishinzwe kurinda abana, igafasha Papa kubona uburyo abana n’abanyantegenke (vulnérables) barushaho kurindwa.

Mu byo Dikasiteri ishinzwe amahame y’ukwemera ikora harimo: 

·        Kugenzura inyandiko mbere y’uko zitangazwa n’izindi Dikasiteri ndetse n’ibitekerezo bigaragara nk’ikibazo ku kwemera gutunganye.

·        Gushyigikira inyigo zigamije kuzamura ikigero cy’imyumvire no kwamamaza ukwemera kugira ngo bifashe Iyogezabutumwa.

·        Gushyigikira, binyuze mu gashami gashizwe imyitwarire, ingamba zo guhugura abepiskopi n’abandi banyamategeko ba kiliziya kugira ngo barusheho kumva amategeko ya Kiliziya, bityo babashe gutanga ubutabera buboneye, mu byo bafitiye ububasha.

Batatu bavukana bahowe Imana mu mwaka umwe

Mutagatifu Beyatirisi

Beyatirisi, mushiki wa Fawusitini na Sempilise, yishwe na Lukresi. Uwo mwicanyi wabyigambye mu birori, abihanuriwe n’umwana muto cyane, yafashwe n’ububabare, sekibi imugaragura amasaha atatu, iramuniga, apfa atyo. ...

Abo batagatifu batatu bavukana, bahowe Imana mu mwaka umwe, ni abatagatifu Fawusitini, Beyatirisi na Sempilise, bishwe bazira ukwemera gutagatifu. Bemeye Kristu, baramuhamya kugeza bamuhowe. Hari ku ngoma y’umwami Diyoklesiyani (Diocletien). Kuwa 29 Nyakanga, Kiliziya ihimabaza abatagatifu Fawusitini, Beyatirisi na Sempilise. Ni abatagatifu bavukana kandi bose bahowe Imana mu gihe kimwe.

Mutagatifu Fawusitini, yahowe Imana i Roma, ku ngoma y’umwami w’abaromani witwaga Diyoklesiyani. Uyu mwami yatotezaga bikomeye abakristu. Mu mwaka wa 304 nibwo Fawusitini n’umuvandimwe we Sempilise (Simplice de Rome) bajugunywe mu ruzi rwa Tibre, nyuma mushiki wabo Beyatrisi yaje kubona imibiri y’izo ntungane, nuko ayishyingura uko bikwiye, yirengagije itegeko ryabibuzaga. 

Mutagatifu Beyatirisi, Uwahowe Imana (+304)

Mu gihe umwami w’abami w’abaromani witwaga Diyoklesiyani yatotezaga abakristu, Mutagatifu Beyatrise na we ni ho yafashwe maze acirwa urubanza rwo gupfa azira ko yashyinguye basaza be aribo Mutagatifu Semplise na Mutagatifu Fawusitini na bo bari bahowe Imana, bakaba bari bajugunywe mu ruzi rwa Tibre.

Beyatirisi amaze gushyingura basaza be bahowe Imana, yagiye kuba mu rugo rw’umutagatifukazi witwaga Lusina wari uzwiho kumara amasaha menshi y’umunsi asenga kandi akora ibikorwa by’urukundo. Aho yahamaze amezi arindwi, mu mahoro yibanira neza n’uwo mutagatifukazi, ariko afite icyifuzo cyo kumena amaraso ye kubera Kristu nk’uko basaza be bari barabigenje. Nyuma icyifuzo cye cyarashubijwe kubera ko uwitwa Lukresi wari wungirije umwami w’abami, akaba n’umugome cyane kandi yaratwawe n’irari ryo gutunga byinshi, yashakaga gufata umurage wa Beyatirisi akawongera ku we wari usanzwe kandi ari munini. Maze afata Beyatirisi, amushinja ko ari umukirisitukazi.

Icyo gihe yamuhitishijemo ibintu bibiri: kwemera gutura ibitambo ibigirwamana cyangwa gutakaza umurage we ndetse akanamwica. Beyatirisi yashubije ko mu byo atunze byose, ibifite agaciro kurusha ibindi ari ukwemera kwe n’umukiro we. Kandi ko adashobora gutura ibitambo amashitani n’ibigirwamana bibaje mu biti. Amaze kuvuga ibyo, uwo mugabo yahise amujyana mu buroko. Mu ijoro rikurikiyeho, uwo mugome Lukresi ategeka ko bamwica bamunize. Hari mu mwaka wa 304. Ya nshuti ye Lusina afata umurambo we, awushyingura iruhande rw’imva za basaza ba Beyatirisi, iruhande rw’inzira nini yitwa Porto.

Lukresi amaze kwica Beyatirisi, akigarurira umunani we, yakoresheje umunsi mukuru, maze kuri uwo munsi mukuru akomeza gukwena abakirisitu yigamba ko yicishije Beyatirisi kandi agafata n’umurage we, ndetse akomeza gutuka no guharabika idini ry’Abakirisitu. Nuko akana gato kari aho gahagatiwe na nyina gatera hejuru kavuga mu ijwi ryumvikana kati : « Lukresi umaze kwica, kandi wongeraho no kwiba ibintu bye. Ariko ugiye guhanwa. » ako kanya Lukresi afatwa n’ububabare bukaze, maze sekibi imugaragura amasaha atatu, irangije iramuniga, apfa atyo uwo munsi.

Papa Lewo wa II yabubakishirije Kiliziya ngo abubahishe, imibiri yabo ayizana muri iyo Kiliziya. Ubu bashyinguye muri Kiliziya yitiriwe Bikira Mariya (Sainte Marie Majeure) i Roma.

Abatagatifu Fawusitini, Beyatirisi na Sempilise tubigireho kwemera Imana, kuyikomeraho mu bitotezo no mu bihe byadutwara ubuzima bwo kuri iyi si.

Some facts about St. Padre Pio of Pietrelcina - Fr. Ugochukwu Ugwoke

He was a stigmatist: On Sept. 20, 1918, Padre Pio received the visible wounds of Christ known as stigmata, while praying in a church. The wo...